प्रवासी

आयुष्याचे प्रश्न सोडवताना
मी निघतो
कधी आत जातो
तर कधी बाहेर
स्वतःच्या

आत गेलो तर
तळ सापडत नाही
बाहेर गेलो तर
अवकाश संपत नाही

उरते फक्त
भीती
अधांतरी असण्याची

मग मी
स्वतःलाच कवटाळून बसतो
लहान मूल जसं कवटाळतं
आपल्या खेळण्याला तसं

पण मला निघावं लागणार आहे
आत किंवा बाहेर
ते खेळणं झुडकारून

अनुभवावा लागणार आहे
पोटात उठणारा गोळा
स्वतःला सोडून
खोल अज्ञाताच्या काळोखात
मुक्त कोसळण्याचा
किंवा मुक्त उड्डाणाचा

जेव्हा शरीराचे
स्पर्श
गंध
आठवणी
धूसर होत जातील

आणि मी उरेन
फक्त प्रवासी
अनंताचा


प्रमोद
३१ डिसेंबर २०२४

हिशोब

हिशोबाचे कागद हरवतात!

हिशोबाला जितकं महत्व देतो आपण
तितकंसं त्या कागदांना देत नाही
मग कागद हरवतात,
अन हिशोबही
नाही नाही!
कागद सपशेल हरवतात
पण हिशोब पूर्ण हरवत नाहीतच


कुठल्या कुठल्या नोंदी
आठवत राहतात फक्त
शेवटची शिल्लक सुद्धा आठवते
ठळक
पण हरवलेला हिशोब लागत नाही


अगदी आठवल्या नोंदी सगळ्या
तरी शेवटी शिल्लक नेमकी वेगळी येते
मग कळत नाही
चूक तेव्हा झाली होती
का आत्ता झालीये?
नोंदी आठवण्यात


एकदा हिशोबाचा कागद हरवला
कि हिशोब हरवतोच नक्की
काही कमी, जास्त हरवतं
काही कमी, जास्त सापडतं
हिशोब हरवतोच
हिशोबाच्या कागदासोबत

प्रमोद
१० नोव्हेंबर २०२४

नातं

नातं 

एकदा मी कुठल्याश्या दुःखाला
मांडीत घेऊन बसलो होतो
एकटाच
आडवळणावरच्या बाकावर


ते दुःखही शांत बसून राहिलं होतं
एखादं तान्हं मुल अचानक
तंद्री लागल्यावर शांत बसून राहातं
तसं


त्याच्या रेशमी जावळावरून
हात फिरवत होतो नुसताच

खरं तर
सोडून येणार होतो त्याला
वाटत होतं
फेडलंय त्याचं ऋण
मागच्या काही रात्री जागून


त्याला हलकेच ठेऊन दिलं
बाकावर
कोणी बघत नाही ना
ह्याचा अंदाज घेत
फिरलो


पण जाणवलं
ते शांत झोपी गेलंय


भर भर पावलं उचलत निघालो
पण
माघारी फिरून
उचलून घेतलं
नाजूकपणे छातीला कवटाळून
घरी घेऊन आलो
त्याचं आणि माझं नातं असेल कदाचित
कुठल्या जन्मीचं


प्रमोद
१७ सप्टेंबर २०२४

टाईम ट्रॅव्हल

टाईम ट्रॅव्हल करून
मी भविष्यकाळात गेलो

मला
भविष्यकाळात लिहिलेली
माझी एखादी
कविता हवी होती

मला वाटलं
ती आजची म्हणून खपवली तर
कालातीत वगैरे वाटेल
आज किंवा भविष्यात वगैरे

पोहोचलो भविष्यकाळात
तर सगळं जग संपून गेलेलं

मागे उरलेल्या
कचऱ्याच्या ढिगात शोधली कविता
आधी माझी

मग कुणाचीही
वाटलं कुणाला कळणार आहे

पण सापडली नाही
एकही कविता

पण,
अगदी निघताना
दिसला
(Sustainability) शाश्वततेचा पुरस्कर्ता असल्याने
मी अनेक दिवस वापरलेला
भणंग झालेला
(Sustainable) शाश्वत!

माझा टूथब्रश


प्रमोद
१७ सप्टेंबर २०२४

दुःख (पुन्हा)

दुःखावर प्रेम करू नये
दुःखाचा दुःस्वासही नये करू

दुःखाने मिळते हवे हवेसे
सांत्वन
स्वावलंबनाच्या तोऱ्यात असलेल्या
अलिप्त देहाला
मिळतो
प्रेमळ स्पर्श किंवा घट्ट मिठी

गुप्त होतात वठलेले
पुरातन वृक्ष दुःखाचे
दूरवर पसरलेली
मुळं अन पारंब्या.

हलकं वाटतं.

दुःख असलेला 

सगळ्यांना दिसायला लागतो
'ठळक'
दुःख बनून जातं
पुरावा
अस्तित्वाचा

दुःख प्रेमळ वाटतं
दुःख सुंदरही वाटतं
प्रेमात पडावं असं

मग दुःखाचा शोध
सुरू होतो
आणि भेटलंच नाही
मनस्वी दुःखं
तर गोल्डप्लेटेड किंवा
चायना मेड ही चालावं
इतकं लागतं
दुःखाचं व्यसन

आणि एकदा सापडलं,
'दुःखं' म्हणता येईल असं काही की
आंजारलं गोंजारलं जातं
छान सजवून प्रस्तुत केलं जातं
मखरात बसवून

दुःखाचं असणंच
कधी सुख बनून जातं
आणि दुःखाचं नसणं, 'दुःखं'
कळतच नाही

दुःखाचं व्यसन लागलं की
सुखी असल्याचा वाटायला लागतो जाच
किंवा
सुखी असल्यावर वाटायला लागतं
अपराधी


कुठलंही प्रामाणिक दुःखं
करत नाही उद्धार स्वतःचा
खऱ्या दुःखाचं मनस्वीपण
सोसलेल्या प्रत्येकाला
माहित असतं
ते काय घेऊन जातं
आणि
काय देतं

अशी मनस्वी दुःखं सोसलेली माणसं
भेटतात मोकळेपणाने
दुःखं असो वा सुखाला
जगण्याचा प्रवासात भेटलेल्या
कुणा एकासारखे

सुखाचे जल्लोष करत नाहीत
ना दुःखाचं प्रदर्शन

अलिप्त राहतात
सुखात किंवा दुःखात

कोरडे नाही होऊन जात
आणि
व्यसनीही

ते फेडतात पांग
भेटलेल्या सुख दुःखाचे

ओठावर हसू ठेऊन

प्रमोद
२१ ऑगस्ट २०२४

दहा स्वप्नं

मला आठवतंय,
नक्की!!
टिपून ठेवलंय मी,

मला दहा स्वप्नं पडली आहेत!

दहाच का?
१) दहा आकडा जरा जास्त पूर्ण वाटतो
२) माझं गणित कच्चय
३) लहानपणी मला नेहमी दहाचीच नोट सापडायची

तर मला दहा स्वप्नं पडली आहेत!

पुरावा?
दहाव्या स्वप्नात नोंद आहे
कि आधी मला नऊ स्वप्नं पडली आहेत

प्रत्येक स्वप्नात मला आठवतं
कि आधी मला पडली आहेत स्वप्नं
दहावं स्वप्नं सुरु झालं कि
मला आठवतं कि ह्या आधी
मला नऊ स्वप्नं पडली आहेत

नवव्यात आठवं,
आठव्यात सातवं ... ... ...

शेवटी मी पहिल्या स्वप्नात येऊन पोहोचतो
मग मी स्वप्नभर आठवत राहतो नुसता
कि माझं पाहिलं स्वप्न काय होतं?

आता मी दहाच्या वर
जाऊच देत नाहीये नोंदी
नुसत्या वह्या भरतात
शिल्लक शून्य असलेल्या.
ज्यात त्या वहीची किंमत
नोंदवायची राहून जाते

आता मी फक्त एवढंच सांगतो
मला दहा स्वप्नं पडली आहेत!

सकाळी हास्य गटात
कुणी हसत सांगतं,
अहो भरपूर स्वप्नं पाहावीत

मी सुद्धा अगदी
मनापासून भारावून जात
हसतच मान्य करतो ते

पण मग वाटतं,
आपल्या सामान्य कुवतीला
आधी ह्या दहा स्वप्नांचा
तिढा सोडवू द्यावा
आणि मग दौडावं
शंभराकडे

शेवटी सगळं तिथंच येऊन थांबतं!
माझं पहिलं स्वप्न!
ते आठवायचं बाकी आहे
फक्त

पण नोंदीप्रमाण सांगतो
मला दहा स्वप्नं पडली आहेत!

प्रमोद
२५ जुलै २०२४

आयुष्य आणि अंत

दुधाची पिशवी रिकामी करावी
तसं स्वतःला स्वतःतून बाहेर
ओतता यायला हवं

आतलं जिन्नस
हवं तसं गरम गार
हवं तेव्हा वापरून
संपवून टाकायला हवं

भरलेली पिशवी
हवी हवीशी वाटत असली तरी
वापर होणं महत्वाचं

बाहेरची पिशवी
स्वच्छ धुवून
पुनर्चक्रण करायला सोपवावी
कोण्या एकाला

किंवा पुरून टाकावी
अनादी अनंत काळाचा
महिमा स्मरून

कुणाच्या पोटात जाऊन
कुणाच्या मृत्यूचं कारण
होऊ न देता
हळू हळू विघटत जावं

चार चौघांसारखं
सामान्य


प्रमोद
२६ जून २०२४

नैतिक

डोळे मिटले आहेत देवाने

टोचतीये प्रत्येक नजर
अपेक्षांनी ओतप्रोत भरलेली

कौतुकाच्या कवनांतली
महती पुनःपुन्हा ऐकून
त्याला झालंय अजीर्ण

LEDचे रंगीत दिवे
भगभगीत हॅलोजननी
विकल झालीये दृष्टी

paparazzi कॅमेरे रोखून
टिपत राहतात हालचाल
प्रत्येक उच्छवास

उंची वस्त्रांची
फुलांच्या ढिगांची
उबग येतीये त्याला

देवाला privacy हवीये
तो म्हणतो आहे
भक्तांनी पाळावी
नैतिक जबाबदारी

कुणाचाही एकांत
भंग न करण्याची

त्याला वाटतंय
शाप द्यावा ज्यानं
सगळे विसरून जातील त्याला

म्हणजे उंची पार्ट्यात भेटणारा मित्र
चहाच्या टपरीवर भेटल्यावर
जश्या गप्पा होतात
तश्या जिवाभावाच्या गप्पा होतील
सुदाम्याचे पोहे खात

प्रमोद
०२ मे २०२४

पॉप कॉर्न

पॉप कॉर्न

कुणी आपल्या कामाचा भाग म्हणून
समोरच्या कस्टमरला म्हणतं,"सर, मोठा टब घेतला
तर फ्री रिफील आहे"

मग तो कोणी मोठा टब घेतो
आरामात रेलून
AC ऑडिटोरियम मध्ये बसून
कर्रर्रम-कर्रर्रम पॉप कॉर्न
खात राहतो

समोर सावरकर अंदमानातल्या
एकांतवासात झगडत राहतात
स्वतःच्या शरीराशी, मनाशी
कोण्या बेरीशी,
संपूर्ण इंग्लिश साम्राज्याशी

तो पॉप कॉर्न खाणारा माणूस
काय म्हणून पाहात असेल
सावरकरांना?
माझी मुलगी बघते
शेव चुरमुरे खात कार्टून,
छोटा भीम! जो लड्डू खाऊन
समोरच्या लोकांना ठोसे लगावतो
तश्याच एखाद्या काल्पनिक पात्राप्रमाणे?
खोट्या खोट्या?

तो कर्रर्रम-कर्रर्रम आवाज
त्रास देत राहतो सारखा
राग येतो, वाटतं उचलून फेकून द्यावा तो टब

समोरचा होणारा त्यांचा छळ सहन ना झाल्याने
मी मिटतो डोळे एक क्षण
सावरकर प्रकटतात अंधारात,
माझ्या डोळ्यात तीक्ष्णपणे बघत म्हणतात,
त्याच्यावर चिडण्याचा काय अधिकार आहे तुला?
तू काय करतो आहेस?
किती भर घालतो आहेस मिळालेल्या स्वातंत्र्यात?

मी नुसतीच मान खाली घालून 

निघून जातो त्यांच्यासमोरून

पॉप कॉर्नचा आवाज कानात वाजत राहतो
कर्रर्रम-कर्रर्रम

श्वापद - बिचारं

माझ्या हळव्या मनाचा राग येतो मला
माझ्या मानेचा लचका तोडू पाहणाऱ्या
हिंस्त्र श्वापदाला संपवलंय मी नुकतंच

त्याचं निरागस शरीर पडलंय समोर
रक्ताच्या थारोळ्यात
माश्या घोंगावतायेत,
लाळ गळतीये तोंडातून अजून

पण मग प्रचंड अपराधी वाटायला लागलंय
आत खोल निराशा दाटून आली आहे
सारखं वाटतंय, मारलं नसतं तर?
नुसतंच जखमी केलं असतं तर?

त्याच्या जवळ जाऊन
त्याची माफी मागावी वाटते आहे
मी जवळ जातो
अन अचानक खुनशीपणाने
पुन्हा ते श्वापद चालून येतं

तेच अणकुचीदार दात,
तीच घशातली कर्कश्श घरघर
तोच राक्षसी आवेश

दात ओठ खात
खुपसतो सुरा त्याच्या पोटात
अगदी ठार मेलंय ह्याची खात्री करतो

धपापणारे श्वास थोडे
काबूत आल्यावर

पुन्हा,

पुन्हा ते दिसायला लागतं
निरागस बिचारं
माझ्या
हळव्या मनाला

प्रमोद
१३ मार्च २०२४